Lidocaïne behandeling voor pijnklachten bij long COVID; wat u moet weten

Nee, de behandeling wordt op dit moment nog niet vergoed. De huidige kosten bedragen ongeveer 3.000 euro per maand, die vooralsnog door de patiënt zelf worden betaald. Wel is het de verwachting dat de kosten substantieel zullen dalen wanneer de productie op grotere schaal kan plaatsvinden. Excellent Care Clinics werkt aan verdere stappen richting bredere beschikbaarheid en vergoeding.

Nee. Dit betreft een doorgeleverde apotheekbereiding: een gebruikelijke werkwijze waarbij, in samenwerking tussen behandelend arts en apotheker, een bestaande geregistreerde werkzame stof (lidocaïne) met een hulpstof wordt bereid voor een specifieke toedieningsvorm. Het werkzame molecuul (API) is ongewijzigd. Dit betekent dus geen nieuw molecuul en geen nieuwe werkzame stof.

Deze vraag is begrijpelijk. De apotheekbereiding van lidocaïne met HP-β-cyclodextrine is (nog) niet vergoed door zorgverzekeraars, waardoor patiënten en artsen zoeken naar goedkopere alternatieven.

Standaard lidocaïne-infuusvloeistof is hier echter niet geschikt voor.

Deze vorm van lidocaïne wordt in de pijngeneeskunde uitsluitend in het ziekenhuis toegediend, onder continue medische bewaking. Toediening via een infuus of injectie (intraveneus of subcutaan) kan namelijk leiden tot te hoge lidocaïne-bloedspiegels, met risico op ernstige bijwerkingen. Daarom vindt deze behandeling alleen plaats in een klinische setting.

Voor vrijwel alle long-COVID-patiënten is het bovendien te belastend om herhaaldelijk naar het ziekenhuis te komen. Om veilige thuisbehandeling mogelijk te maken, is daarom een aangepaste samenstelling ontwikkeld, waarbij aan lidocaïne de hulpstof hydroxypropyl-β-cyclodextrine (HP-β-CD) is toegevoegd.

Met deze samenstelling wordt beoogd dat lidocaïne na toediening onder de huid bij voorkeur via het lymfestelsel wordt opgenomen en minder in het bloed om patienten in staat te stellen deze thuis op een veilige manier zelf te injecteren. Daarnaast maakt HP-β-CD de injecties minder pijnlijk en kan de werkzame dosis in een kleiner injectievolumeworden toegediend, wat het risico op opname in het bloed verder verkleint.

De veiligheid, bijwerkingen en resultaten van deze aangepaste lidocaïnebehandeling zijn onderzocht bij 103 patiënten met long COVID, die intensief en dagelijks werden gemonitord. Deze gegevens zijn recent wetenschappelijk gepubliceerd.

Het thuis injecteren van standaard lidocaïne-infuusvloeistof is daarentegen niet onderzocht en wordt om veiligheidsredenen nadrukkelijk afgeraden. Huisartsen en medisch specialisten wordt daarom geadviseerd lidocaïne-infuusvloeistof uitsluitend binnen het ziekenhuis toe te passen.

Er is wel degelijk follow-up na het stoppen of afbouwen van de behandeling. De gepubliceerde resultaten lopen tot april 2025; sindsdien gaan we door met het volgen van deze patiënten. We zijn momenteel een vervolg publicatie aan het voorbereiden met gegevens tot 66 weken. De voorlopige analyses laten zien dat de positieve effecten op zowel lichamelijke als mentale gezondheid in veel gevallen stabiel blijven of zelfs verder toenemen en dat een aanzienlijk deel van de patiënten de medicatie heeft kunnen afbouwen of volledig stoppen zonder terugval naar het oude klachtenniveau.

Tegelijkertijd vinden we het, juist vanwege de impact van deze bevindingen, belangrijk om de resultaten te bevestigen en te verfijnen in een formele, placebogecontroleerde Randomized Controlled Trial. Zo'n RCT wordt nu voorbereid.

De huidreacties die bij de dagelijkse subcutane injecties kunnen optreden, worden in het artikel als "milde bijwerking" geclassificeerd omdat ze geen blijvende schade veroorzaken. In klinisch onderzoek worden bijwerkingen ingedeeld naar ernst: mild, matig, of ernstig (severity grading). Huidreacties zoals roodheid, zwelling, bloeduitstortingen of verhardingen vallen in de categorie mild adverse events.

Dat betekent niet dat deze klachten voor patiënten niet vervelend kunnen zijn. Echter, veel patiënten vonden de huidreacties ten gevolge van de dagelijkse injecties niet hinderlijk in verhouding tot de ervaren verbetering van hun klachten. De huidproblemen verdwijnen doorgaans binnen enkele weken tot maanden na het afbouwen/stoppen van de injecties.

Huidreacties zijn te verwachten bij frequente subcutane injecties, zoals ook bekend is bij bijvoorbeeld insuline- of antistollingsbehandelingen. Wel vragen deze reacties om aandacht. In de loop van de tijd zijn verschillende strategieën ingezet om de huid zo goed mogelijk te ondersteunen en problemen te beperken, zoals koelen, masseren, lymfedrainage, het gebruik van raster pleisters, en het regelmatig wisselen van injectieplaatsen.

In de studie beschrijven we de resultaten tot en met 36 weken na start van de behandeling, maar in de praktijk varieert de behandelduur per patiënt. Patiënten worden doorgaans meerdere maanden behandeld; de behandeling wordt voortgezet totdat iemand stabiel hersteld is tot ongeveer 80% van het functioneren van vóór het ontstaan van de ziekte. Op dat moment wordt in samenspraak tussen patiënt en behandelend arts gestart met afbouwen en, waar mogelijk, stoppen.

De behandeling bestaat uit subcutane (onderhuidse) injecties met lidocaïne-HP-β-CD, die patiënten thuis zelf toedienen volgens een vast schema. Tijdens de behandeling worden zij intensief gemonitord: patiënten rapporteren via een webapplicatie dagelijks de ernst van hun klachten, vullen op vaste momenten uitgebreidere vragenlijsten in, en komen ongeveer elke zes weken voor een klinische controle. Zo kunnen het beloop van de klachten, het moment van afbouwen en de veiligheid van de behandeling nauwkeurig worden gevolgd.